Een boek schrijven: 25 praktische tips van idee tot manuscript

Je droomt ervan om een boek te schrijven. Toch blijft het vaak bij een idee. Niet omdat je geen talent hebt, maar omdat je niet weet waar je moeten beginnen. In dit artikel geef ik je 25 praktische tips die je helpen om van een eerste idee naar een volledig manuscript te gaan. Ze zijn bedoelt om je creatieve zelf aan te slingeren. En ik beloof je dat ze dat zeker doen.

1. Begin met een idee dat je echt fascineert

Een boek schrijven kost veel tijd. Kies daarom een onderwerp of verhaal waar je zelf nieuwsgierig naar blijft. Schrijf in elk geval over iets wat je zelf enorm boeit. Dan schrijf je automatisch al een stukje expertise mee in je verhaal. Hou je van koken en wil je een thriller schrijven? Stel je een kok voor die zijn kennis op het gebied van ingredient toepast op een cold case?

2. Stel jezelf deze belangrijke vragen

Waar gaat mijn verhaal echt over? Wat is die onderliggende boodschap die je op je lezer wilt overdragen met je verhaal. Iets wat je van het dak zou willen schreeuwen. Die boodschap verklap je uiteraard niet zo direct in je verhaal, maar die verpak je in mooie woorden.

Waarom zou iemand dit willen lezen? Omdat jouw verhaal uniek is, omdat het recht uit je hart komt, omdat het een avontuur is dat jij alleen zo beleefd hebt. Een duidelijk uitgangspunt helpt je om focus te houden.

3. Ken je genre

Of: respecteer je genre. Een thriller, fantasy of roman hebben andere verwachtingen. Lezers binnen een genre verwachten bepaalde elementen. Doe onderzoek naar deze elementen (tropes). Prima als je maling hebt aan dit soort regels van classificatie. Maar als straks je boek in een winkel komt te liggen, dan zijn deze categorieën er helaas wel. Daarnaast is het een afrader volledig uit de bocht te slingeren bij je eerst boek. Kies gewoon braaf een categorie, waarbinnen je helemaal los kan gaan.

4. Lees veel binnen je genre

Als je fantasy wilt gaan schrijven, lees dan ook zeker thrillers en romans. Alleen op die manier leer je het verschil kennen. Om te voorkomen dat je alsnog door een verhaal wordt meegenomen, start steeds met een vraag. Zoals: hoe is de spanning opgebouwd, wat wordt hier precies gezegd in de dialoog, hoe wordt een personage geïntroduceerd. Gebruik kleine PostIt blaadjes of kleefmemo’s om belangrijke dingen te markeren. Door vergelijkbare boeken te lezen ontdek je:

• wat werkt
• welke clichés je kunt vermijden
• wat lezers aanspreekt

5. Bedenk een sterke hoofdvraag

Goede verhalen draaien vaak om één centrale vraag. Bijvoorbeeld: kan de hoofdpersoon zijn doel bereiken? Of: wat als iedereen opeens elkaar kan verstaan zonder taalbarrières? Leren we elkaar dan ook echt begrijpen?

Net als bij de voorgaande tip. Gebruik markers in het boek dat je aan het lezen bent om aan te geven waar jij denkt dat een belangrijk punt is voor het verhaal. Als je klaar bent, dan kan je op deze manier makkelijker terugkijken of je daadwerkelijk gelijk had.

En met deze markers zie je gelijk het ritme in het verhaal. Maar dat is ook iets voor een volgende keer om je uit te leggen in mijn Dizary Academy.

6. Ontwikkel een interessant hoofdpersonage

Lezers volgen een verhaal via de hoofdpersoon. Maak deze persoon daarom ook menselijk, herkenbaar en zeker niet perfect. Hoewel – hier kan je uiteraard mee spelen. Voor een eerste boek zou ik rustig aan doen. Een menselijk persoon hoeft uiteraard niet te zeggen dat het om een mens gaat. Als je fantasy schrijft, kan het net zo goed om een trol gaan. Maar dan nog – maak die trol menselijk. Laat die trol menselijke fouten maken, vechten om te overleven, opkomen voor anderen of puur voor zichzelf. En zoek vooral ook naar de rede waarom deze persoon zo doet. Graaf in dat verleden en diep uit waarom de een bij een gevecht blijft staan en de ander hard wegrent. Of waarom is een personage net wat bijdehanter dan de ander. Dat heeft een rede die je moet uitzoeken. Wat dat bepaald enorm het verloop van je hoofdpersoon.

7. Geef je personages een doel

Een personage zonder doel maakt een verhaal snel saai. Vraag jezelf af:

• Wat wil mijn personage bereiken?
• Wat staat hem of haar in de weg?

Kan je voor een personage deze twee simpele vragen niet beantwoorden? Schrap het personage dan. Want iedereen in jouw verhaal heeft een bijdrage aan deze vragen. Ook de bijrollen – juist de bijrollen. Helpt een bijrol jouw hoofdpersoon om verder te komen of is er een eigen agenda? Misschien staat de hoofdpersoon zelfs in de weg en leidt de bijrol hem/haar naar een wisse dood om een doel te behalen.

8. Creëer conflicten

In een verhaal is conflict essentieel omdat het de motor van de plot vormt. Zonder een botsing tussen verlangens, belangen of krachten ontbreekt er spanning en heeft de lezer weinig reden om verder te lezen. Conflict dwingt personages om keuzes te maken, obstakels te overwinnen en zich te ontwikkelen, waardoor hun karakter zichtbaar wordt. Tegelijk zorgt het voor richting in het verhaal: het creëert een probleem dat opgelost moet worden en bouwt verwachting op over de uitkomst. Daardoor ontstaat betrokkenheid bij de lezer, die wil weten hoe het conflict zich zal ontvouwen en of – en tegen welke prijs – het wordt opgelost.

Conflict is de motor van elk verhaal. Simpel gezegd: zonder problemen of obstakels is er geen verhaal.

9. Maak een globaal verhaalplan

Je hoeft niet alles vooraf te plannen, maar een basisstructuur helpt. Bijvoorbeeld:

• begin
• midden
• einde

Dit heeft een drie actstructuur. Zoek ook eens op internet naar ‘de reis van de held’. Dit is een 12 stappenplan die je kan helpen om je verhaal structuur te geven. Zeker voor een eerste boek is het fijn om je aan een bepaalde structuur vast te houden anders zwabber je alle kanten uit.

10. Bepaal je schrijfroutine

Schrijven gaat beter als het een gewoonte wordt. Schrijf bijvoorbeeld elke dag 500 woorden. Schrijf drie keer per week etc. Maak aan iedereen in je omgeving duidelijk dat je deze momenten gebruikt om te schrijven. Er zal lacherig over worden gedaan. Maar deze tijd is van jou om je doel te behalen.

11. Ga maar gewoon beginnen

Veel beginnende schrijvers blijven te lang nadenken. De eerste versie hoeft niet perfect te zijn. Laat alle regels en remmen los. Heb lol in wat je doet. Het kan niet gek genoeg zijn wat je schrijft. Want er zijn al zo veel brave saaie verhalen. Je verhaal kan pas tot leven komen als je daadwerkelijk iets op papier zet. Je zult zien dat er dan heel verrassende dingen kunnen gaan gebeuren die je nog niet had voorzien. Spelen maar.

12. Accepteer dat de eerste versie rommelig is

Bijna elk manuscript begint als een ruwe versie. Dat is normaal. Deze hoeft ook niemand te zien. Dit is jouw braindump. Maar die staat dan in elk geval op papier. Bravo, je hebt een eerste versie van je verhaal!

13. Schrijf eerst, redigeer later

Tijdens het schrijven steeds corrigeren kan je creativiteit blokkeren. Dus zet die spellings checker gewoon uit tijdens het schrijven. Die rode lijntjes halen je alleen uit je flow. Corrigeren komt later. Schrijf gewoon lekker door.

14. Stel doelen

Een volledig boek schrijven lijkt een enorme berg om te beklimmen. Je hoeft natuurlijk niet gelijk een boek van 300+ pagina’s te schrijven. Denk ook eens aan een novelle. Die zit op maximaal 40.000 woorden. Het woordenaantal bij Word staat links onderin. Voor een boek van 350 pagina’s zit je vaak op 100.000 woorden. Maar met ruime opmaak kan dit pagina aantal flink worden opgerekt. Wil je een bepaald aantal binnen een half jaar halen? Deel dat aantal dan op. Bijvoorbeeld:

• 500 woorden per dag
• één hoofdstuk per week

15. Laat je inspireren door echte situaties

Veel schrijvers gebruiken elementen uit hun eigen ervaringen of observaties. Waar je ook naartoe gaat, maar notities. Als je inspiratie zoekt, stel jezelf dan een duidelijke vraag: waar zoek ik inspiratie voor. In mijn andere blog leg ik hier meer over uit. –> Waar haal jij je inspiratie vandaan?

16. Gebruik details om scènes levendig te maken

Beschrijf niet alleen wat er gebeurt, maar ook:

• sfeer
• emoties
• omgeving

En gebruik ook zeker je zintuigen. Hoe iets ruikt, wat iemand hoort, hoe mooi bepaalde kleuren zijn. Mits dit uiteraard past binnen je verhaal.

17. Laat personages groeien

Interessante verhalen laten zien hoe personages veranderen door hun ervaringen. Het kan helpen om voor je personage een los document op te stellen. Schrijf bijvoorbeeld in 20 stappen hoe je jouw personage graag ziet veranderen. Bijvoorbeeld van niet zo’n grote held naar wereldverbeteraar. Dat gebeurt niet in één keer, maar in stappen. Die 20 stappen gebruik je in je verhaal als gebeurtenissen. Elke gebeurtenis helpt je personage steeds een stap hoger te komen.

Dit geldt niet alleen voor je hoofdpersoon. Ook de bijrollen groeien. Juist de bijrollen dragen bij aan de groei of aan het neerhalen van je hoofdpersoon. Dus maak ook voor deze personen die 20 stappen. Leg deze naast elkaar en je zult zien dat je verhaal begint te groeien. Conflictgarantie.

18. Vermijd lange uitleg

Laat gebeurtenissen en dialogen het verhaal vertellen in plaats van lange uitleg. Als je personage bijvoorbeeld een bakkerij binnenstapt, dan hoef je echt niet uit te leggen die die bakkerij eruit ziet. Mits dit echt van belang is voor je verhaal of sfeer.

Vermijdt uitgebreide uitleg (of liever helemaal niet) over je verhaalwereld in het begin van je verhaal. Maak in het begin juist snelheid. Als je lezer eenmaal in je verhaal gezogen is, dan kun je druppelsgewijs dingen over je verhaalwereld gaan uitleggen. Dan is de spanningsboog immers gezet en kun je de beschrijvingen van je wereld naarvoren laten komen.

19. Schrijf dialogen die natuurlijk klinken

Het schrijven van een goede dialoog is ontzettend moeilijk. Een regel die ik zelf altijd gebruik is, wat wil iemand met dit gesprek bereiken? Er zijn immers minimaal 2 personen standpunten aan elkaar aan het verklaren. Goede dialogen:

• klinken realistisch
• onthullen karakter
• brengen het verhaal vooruit

Je kan spelen met: dat de één niet luistert of totaal andere dingen zegt om op deze manier desinteresse aan te geven. Of overdreven interesse om aan te geven dat iemand in de maling wordt genomen. Of subtiele hints in iemands gedachten plaatsen om iemand te overtuigen of aan te zetten tot actie.

20. Blijf schrijven, ook als je twijfelt

De twijfel komt hoe dan ook een keer om de hoek. En hard ook. Veel auteurs ervaren momenten waarop ze denken dat hun verhaal niet goed genoeg is. Accepteer dit. Leg je werk even opzij, ga naar buiten met je verhaal in je achterhoofd. Haal diep adem en ga met frisse moed weer verder.

21. Neem afstand

Even afstand nemen kan helpen om later met frisse blik naar je tekst te kijken. Na een eerste versie probeer ik mijn manuscript altijd aan de kant te leggen. Dit is een perfect moment om je proeflezers aan het werk te zetten. Dan ben je zeker je werk een lange tijd kwijt. Gebruik die tijd om te werken aan marketing en je website.

22. Lees je manuscript opnieuw

Wanneer de eerste versie klaar is, kun je beginnen met herschrijven. Let op:

• structuur
• tempo
• duidelijkheid

23. Schrap wat niet nodig is

Dit gaat zeer doen, maar geloof me. Veel teksten worden sterker door overbodige stukken te verwijderen. Lees geconcentreerd en kijk of bepaalde alinea’s op andere plekken beter werken. Wees niet bang om je tekst in stukken te scheuren om eens te ervaren hoe een hoofdstuk is als delen ervan op andere plekken worden gezet. Misschien dat je zo meer spanning opbouwt.

24. Vraag om feedback

Dit kan eng zijn. Zomaar iemand je verhaal voor het eerst laten lezen. Maar ik kan je zeggen dat dit heel veel gaat helpen. Je verhaal gaat hoe dan ook een keer door je publiek worden gelezen. Wen er maar aan. Zoek proeflezers. De beste proeflezers zijn niet je vrienden of familieleden. Die willen graag aardig blijven. Laat een paar proeflezers je manuscript lezen. Zij zien vaak dingen die je zelf mist.

25. Werk aan een sterke eindversie

De meeste boeken worden pas goed tijdens het herschrijven. Neem de tijd om:

• scènes te verbeteren
• dialogen aan te scherpen
• fouten te corrigeren

Conclusie

Een boek schrijven lijkt misschien een enorme uitdaging, maar met de juiste aanpak wordt het een haalbaar proces. Door stap voor stap te werken, regelmatig te schrijven en jezelf de ruimte te geven om te verbeteren, kun je van een eerste idee uiteindelijk een compleet manuscript maken.

---

---

Wat is de leesvolgorde? Hoe steken de boeken in elkaar? Waar moet je beginnen? In het volgende artikel leg ik het je uit.